มหาวนชาดก

มหาวนชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในป่าอันกว้างใหญ่ไพศาล ปกคลุมไปด้วยพฤกษานานาพันธุ์ที่แผ่กิ่งก้านสาขาแผ่เงาให้ความร่มเย็น มีเหล่าสรรพสัตว์น้อยใหญ่ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข ณ ที่แห่งนั้น มีพญานาคราชตนหนึ่ง ทรงพระนามว่า “วิรูปักขะ” เป็นนาคผู้ทรงอานุภาพ มีเกล็ดสีเขียวมรกตเลื่อมประกาย ทรงปกครองเหล่าบริวารนาคทั้งปวง ทรงมีพระราชวังอันงดงามอยู่ใต้น้ำ แต่ด้วยบุญญาธิการที่สั่งสมมา พระองค์มักจะแปลงกายเป็นมนุษย์ ออกมาท่องเที่ยวตามพื้นพิภพอยู่เสมอ

วันหนึ่ง ขณะที่พญานาควิรูปักขะแปลงกายเป็นฤาษีหนุ่มรูปงาม กำลังบำเพ็ญตบะอยู่ริมน้ำตกอันใสสะอาด ทรงได้ยินเสียงอันไพเราะเสนาะหู คล้ายเสียงพิณบรรเลงมาจากเบื้องบน เมื่อทรงเงยหน้าขึ้นมอง ก็ปรากฏว่าเสียงนั้นมาจากหญิงสาวงามผู้หนึ่ง ซึ่งกำลังนั่งเล่นพิณอยู่บนก้อนหินริมผา หญิงสาวผู้นั้นมีผิวพรรณผุดผ่องราวกับทองคำ เส้นผมดำขลับยาวสลวย ดวงตาคมกริบราวกับดาวประกายพฤกษ์ นางมีนามว่า “มณีเมขลา” เป็นธิดาของท้าววายุเทพผู้เป็นใหญ่แห่งท้องฟ้า

พญานาควิรูปักขะทรงหลงใหลในความงามและเสียงพิณของมณีเมขลาเป็นยิ่งนัก จึงทรงเข้าไปทักทาย “โอ้! แม่หญิงงามผู้มีเสียงพิณไพเราะ เหตุไฉนจึงมานั่งเล่นพิณอยู่ ณ ที่แห่งนี้เพียงลำพังเล่า”

มณีเมขลาเมื่อได้ยินเสียงเรียก ก็หันมามองด้วยความประหลาดใจ เมื่อเห็นฤาษีหนุ่มรูปงาม ก็ตอบด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล “ข้าแต่ท่านฤาษี ข้าพเจ้ามาบำเพ็ญพรต ณ ที่แห่งนี้ เพื่อขอพรจากเทพยดาให้สมปรารถนาในสิ่งที่ตั้งใจไว้”

ทั้งสองพระองค์ทรงสนทนากันด้วยถ้อยคำอันไพเราะ ทั้งสองฝ่ายต่างก็ประทับใจในรูปโฉมและปฏิภาณของกันและกัน พญานาควิรูปักขะจึงทรงชวนมณีเมขลา “หากแม่หญิงประสงค์จะพักผ่อน ข้าพเจ้าขอเชิญชวนไปพักผ่อน ณ วังบาดาลอันร่มเย็นของข้าพเจ้า ที่นั่นมีสมบัติมากมายและเหล่าบริวารคอยรับใช้”

มณีเมขลาเมื่อได้ยินดังนั้น ก็รู้สึกตื่นเต้น “ข้าแต่ท่านฤาษี วังบาดาลของท่านเป็นเช่นไรเล่า ข้าพเจ้าไม่เคยไปมาก่อนเลย”

“วังของข้าพเจ้าอยู่ใต้น้ำ มีปราสาทแก้วมณี มีสวนดอกไม้นานาพันธุ์ มีเหล่าบริวารนาคคอยต้อนรับ ข้าพเจ้าจะพาแม่หญิงไปชม” พญานาควิรูปักขะตรัสเชิญชวน

ด้วยความคะนองและความสงสัย มณีเมขลาจึงตอบตกลง พญานาควิรูปักขะจึงทรงนำมณีเมขลาดำดิ่งลงสู่บาดาล เมื่อไปถึงวังบาดาล มณีเมขลาถึงกับตะลึงในความงดงามของวังบาดาลที่ปรากฏเบื้องหน้า ปราสาทแก้วมณีระยิบระยับจับตา ฝูงปลาน้อยใหญ่แหวกว่ายไปมาอย่างสนุกสนาน เหล่าบริวารนาคต่างก็ก้มกราบถวายบังคมพญานาควิรูปักขะ และต้อนรับมณีเมขลาอย่างสมเกียรติ

พญานาควิรูปักขะทรงปรนนิบัติดูแลมณีเมขลาเป็นอย่างดี ทรงมอบเครื่องประดับอันล้ำค่าให้แก่นาง และจัดงานเลี้ยงเฉลิมฉลองอย่างใหญ่โต มณีเมขลาใช้ชีวิตในวังบาดาลอย่างมีความสุข จนกระทั่งเวลาผ่านไปหลายเดือน

วันหนึ่ง ขณะที่มณีเมขลากำลังชมสวนดอกไม้อยู่ นางก็คิดถึงบิดาของตน “ข้าพเจ้าอยู่ที่นี่นานเกินไปแล้ว ต้องรีบกลับไปกราบทูลลาบิดา” นางจึงเข้าไปกราบทูลลาพญานาควิรูปักขะ

“ท่านฤาษี ข้าพเจ้าต้องขอตัวลากลับไปกราบทูลลาบิดาของข้าพเจ้าแล้ว”

พญานาควิรูปักขะได้ยินดังนั้น ก็รู้สึกเสียใจ แต่ก็เข้าใจในเหตุผลของมณีเมขลา “หากแม่หญิงประสงค์จะกลับ ข้าพเจ้าก็มิอาจขัดขวางได้ แต่ข้าพเจ้าขอให้แม่หญิงสัญญาว่า จะกลับมาหาข้าพเจ้าอีกครั้ง”

มณีเมขลาตอบรับคำสัญญา และพญานาควิรูปักขะก็ทรงส่งนางกลับขึ้นสู่พื้นดิน

เมื่อมณีเมขลากลับถึงสวรรค์ ท้าววายุเทพผู้เป็นบิดา ก็ทรงดีพระทัยเป็นยิ่งนัก เมื่อทราบว่าธิดาของตนได้กลับมาอย่างปลอดภัย ทรงสอบถามถึงการเดินทาง มณีเมขลาจึงกราบทูลเล่าเรื่องราวที่ได้ไปเยือนวังบาดาล และการได้พบกับพญานาควิรูปักขะ

ท้าววายุเทพทรงสดับเรื่องราวแล้ว ก็ทรงมีพระดำริว่า “พญานาคผู้นี้ คงเป็นผู้มีบุญญาธิการมาก การที่ธิดาของเราได้พบกับพญานาคเช่นนี้ ถือเป็นบุญของนาง”

แต่แล้ว วันเวลาผ่านไป มณีเมขลากลับไม่ยอมกลับไปหาสมมติเทพวิรูปักขะตามสัญญา นางกลับหลงใหลในความสุขบนสวรรค์ และไม่ต้องการกลับไปยังวังบาดาลอีก

พญานาควิรูปักขะเมื่อรอคอยมณีเมขลาอยู่เนิ่นนาน ก็เริ่มไม่พอพระทัย จึงทรงแปลงกายเป็นกวางเผือกที่สง่างาม ออกมาหากมณีเมขลา

เมื่อพญานาควิรูปักขะในคราบนกวางเผือก ไปพบมณีเมขลา กำลังเล่นสนุกอยู่กับเหล่าบริวารบนสวรรค์ ก็เข้าไปทักทาย “แม่หญิงมณีเมขลา เหตุไฉนจึงไม่มาหานาคาผู้นี้ตามสัญญาเล่า”

มณีเมขลาเห็นกวางเผือกก็ตกใจ “ท่านเป็นใคร เหตุไฉนจึงมาทักทายข้าพเจ้า”

“ข้าคือพญานาควิรูปักขะ ผู้ที่แม่หญิงได้ไปเยี่ยมวังบาดาลครั้งก่อน” เมื่อกล่าวเช่นนั้น ร่างของกวางเผือกก็ค่อยๆ เปลี่ยนแปลงกลับเป็นพญานาควิรูปักขะตนเดิม

มณีเมขลาเมื่อเห็นดังนั้น ก็ตกใจสุดขีด และพยายามจะหนี แต่พญานาควิรูปักขะก็ทรงคว้าตัวนางไว้ได้

“แม่หญิง! เหตุใดจึงผิดสัญญา” พญานาควิรูปักขะตรัสถามด้วยความโกรธ

“ข้า… ข้า… มิอาจกลับไปกับท่านได้” มณีเมขลาตอบตะกุกตะกัก

“เหตุใดเล่า!”

“ข้า… ข้า… มิอาจทนต่อความหนาวเหน็บในวังบาดาลของท่านได้” มณีเมขลาโกหกไป

พญานาควิรูปักขะทรงทราบดีว่ามณีเมขลาโกหก แต่นางก็ไม่ยอมกลับไปอยู่ดี ด้วยความโกรธและเสียใจ พระองค์จึงทรงประกาศก้อง “หากแม่หญิงไม่ยอมกลับไปอยู่กับข้า ข้าจะสาปให้แม่หญิงต้องกลายเป็นปลาร้า! จะได้ไม่มีใครอยากกิน!”

ทันใดนั้นเอง เมื่อพญานาควิรูปักขะตรัสสาป มณีเมขลาก็พลันกลายร่างเป็นปลาร้าตัวใหญ่ ลอยคว้างอยู่กลางอากาศ

เหล่าบริวารของท้าววายุเทพเห็นดังนั้น ก็ตกใจเป็นยิ่งนัก ท้าววายุเทพเองก็ทรงเสียพระทัยเป็นอันมาก

แต่ด้วยบุญบารมีของพระโพธิสัตว์ (พญานาควิรูปักขะ) ที่ทรงบำเพ็ญมา พระองค์ก็ทรงสำนึกผิดในสิ่งที่ได้กระทำลงไป จึงทรงคลายคำสาป

มณีเมขลาจึงกลับคืนร่างเป็นมนุษย์ดังเดิม

หลังจากเหตุการณ์ครั้งนั้น พญานาควิรูปักขะก็ทรงสำนึกผิดในความโกรธของพระองค์ ทรงเรียนรู้ว่าการใช้กำลังหรือการบังคับขู่เข็ญ ย่อมไม่นำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง แต่สุดท้ายแล้ว ด้วยพระบารมีที่สั่งสมมา พระองค์ก็ทรงสามารถคลายคำสาปที่ตนเองได้ร่ายไว้ได้

ส่วนมณีเมขลา เมื่อกลับมายังสวรรค์ ก็ได้กราบทูลเล่าเรื่องราวทั้งหมดให้บิดาฟัง ท้าววายุเทพทรงมีพระดำริว่า “การผิดคำสัญญา ย่อมนำมาซึ่งภัยพิบัติ”

สุดท้าย ทั้งสองพระองค์ก็ทรงให้อภัยซึ่งกันและกัน และกลับมาเป็นมิตรที่ดีต่อกัน